Czym jest tirzepatyd?
Tirzepatyd (kod badawczy LY3298176) to lek peptydowy opracowany przez naukowców z Eli Lilly and Company. Należy do terapii inkretynowych, czyli grupy leków wzorowanych na hormonach, które jelito uwalnia w odpowiedzi na pokarm. Ponieważ działa na dwa receptory inkretynowe zamiast jednego, często nazywa się go podwójnym agonistą, a potocznie "twinkretyną".
GIP i GLP-1: dwa sygnały
Oba hormony naśladowane przez tirzepatyd są uwalniane w ciągu kilku minut od posiłku i oba pobudzają trzustkę do wydzielania insuliny, ale tylko wtedy, gdy poziom glukozy we krwi jest podwyższony. Mają też odrębne zadania:
- GLP-1 spowalnia opróżnianie żołądka, zmniejsza wydzielanie glukagonu i wysyła sygnał sytości do ośrodków apetytu w mózgu.
- GIP jest głównym hormonem inkretynowym u zdrowych osób. Działa na trzustkę i tkankę tłuszczową, a naukowcy wciąż badają, jak uzupełnia działanie GLP-1 na apetyt i tolerancję leczenia.
Przez lata naukowcy spierali się, czy pobudzanie receptora GIP będzie sprzyjać utracie masy ciała, czy ją utrudniać. Wyniki kliniczne tirzepatydu stały się jednym z najmocniejszych argumentów za tym, że połączenie obu sygnałów może działać lepiej niż sama aktywność GLP-1.
Niezrównoważony agonista z preferencją sygnałową
Tirzepatyd nie działa jednakowo na oba swoje cele. Badania laboratoryjne opublikowane w JCI Insight w 2020 r. wykazały, że wiąże się z receptorem GIP z siłą zbliżoną do naturalnego GIP, ale z receptorem GLP-1 około pięć razy słabiej niż naturalny GLP-1. Przy receptorze GLP-1 preferuje ponadto jeden szlak sygnałowy (wytwarzanie cAMP) kosztem innego (rekrutacji β-arestyny), co prowadzi do mniejszej internalizacji receptora. Badacze określają ten profil jako "niezrównoważony i selektywny" (ang. imbalanced and biased), co może częściowo tłumaczyć działanie leku.
Budowa peptydu
Tirzepatyd to liniowy łańcuch 39 aminokwasów, którego szkielet opiera się na sekwencji ludzkiego GIP. Kilka modyfikacji sprawia, że jest wystarczająco stabilny, by podawać go raz w tygodniu:
- W pozycjach 2 i 13 znajduje się kwas 2-aminoizomasłowy (Aib), aminokwas nienaturalny. Aib w pozycji 2 blokuje rozkład przez enzym DPP-4.
- Lizyna w pozycji 20 jest połączona, za pomocą łącznika z dwóch małych jednostek glikolu etylenowego i kwasu γ-glutaminowego, z dikwasem tłuszczowym o 20 atomach węgla.
- Łańcuch tłuszczowy pozwala cząsteczce wiązać się z albuminą, najliczniejszym białkiem krwi, co chroni ją przed szybkim wydaleniem przez nerki.
- Koniec C jest amidowany, jak w wielu hormonach peptydowych.
| Wzór cząsteczkowy | C225H348N48O68 |
| Masa cząsteczkowa | Około 4814 g/mol |
| Numer CAS | 2023788-19-2 |
| Droga podania w badaniach | Wstrzyknięcie podskórne raz w tygodniu |
Lek podawany raz w tygodniu
Naturalne GIP i GLP-1 rozkładają się w ciągu kilku minut. Dzięki wiązaniu z albuminą tirzepatyd ma średni okres półtrwania około pięciu dni. Wczesne badania na zdrowych ochotnikach i osobach z cukrzycą typu 2, podsumowane w Molecular Metabolism w 2018 r., potwierdziły, że wstrzyknięcia raz w tygodniu zapewniają stabilne stężenia we krwi. W przypadku dopuszczonego leku dawkę zwiększa się stopniowo, aby ograniczyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a dawki podtrzymujące wynoszą 5, 10 lub 15 mg tygodniowo.
Tirzepatyd a semaglutyd
Semaglutyd to agonista receptora GLP-1 produkowany przez Novo Nordisk. Ponieważ oba leki są dopuszczone do obrotu, porównano je bezpośrednio w badaniach z randomizacją. W SURPASS-2 (cukrzyca typu 2) tirzepatyd obniżył HbA1c i masę ciała bardziej niż semaglutyd w dawce 1 mg. W SURMOUNT-5 (otyłość bez cukrzycy) średni spadek masy ciała po 72 tygodniach wyniósł 20,2% przy tirzepatydzie wobec 13,7% przy semaglutydzie. Szczegóły są na stronie o badaniach klinicznych.
Podsumowanie
- Tirzepatyd to jeden zaprojektowany peptyd, a nie mieszanina dwóch hormonów.
- Preferuje receptor GIP i przy receptorze GLP-1 przekazuje sygnał wybiórczo.
- Łańcuch tłuszczowy i wiązanie z albuminą zapewniają mu okres półtrwania około pięciu dni.
- Jest dopuszczonym lekiem na receptę, popartym dużymi badaniami z udziałem tysięcy osób.